TỪ ĐIỂN BÁCH KHOA TOÀN THƯ

Share:
Anh-Việt Việt-Anh Nga-Việt Việt-Nga Lào-Việt Việt-Lào Trung-Việt Việt-Trung Pháp-ViệtViệt-Pháp Hàn-Việt Nhật-Việt Italia-Việt Séc-Việt Tây Ban Nha-Việt Bồ Đào Nha-Việt Đức-Việt Na Uy-Việt Khmer-Việt Việt-KhmerViệt-Việt
*
*
*

bách khoa toàn thư
*


(A.

Bạn đang đọc: Từ điển bách khoa toàn thư

encyclopaedia; Ph. encyclopédie; từ tiếng Hi Lạp: enkýklios paideia), loại sách công cụ giới thiệu những tri thức cơ bản của một hay nhiều ngành văn hoá, khoa học dựa trên những công trình và tư liệu đã được tổng kết, đánh giá. BKTT phản ánh trình độ phát triển văn hoá, khoa học của một quốc gia, trong từng thời kì lịch sử. BKTT có chức năng quan trọng là làm giàu và nâng cao tri thức cho mọi người, dùng làm sách tra cứu, học tập, giảng dạy, là "ngân hàng thông tin tại nhà" đáng tin cậy nhất, là công cụ phổ biến khoa học - kĩ thuật và góp phần hình thành tư duy khoa học. Sách mang tính bách khoa đã xuất hiện hơn 2 nghìn năm trước đây. Vd. nhà triết học cổ Hi Lạp Arixtôt (Aristote) đã viết những bài có tính bách khoa như vật lí học, siêu hình học, luân lí học, chính trị học... để giảng dạy trong trường học ở Aten và được coi là nhà BKTT sớm nhất. Ở Trung Quốc, các sách loại thư trước kia cũng có thể coi là thuộc loại BKTT. Ở Việt Nam, bộ "Vân đài loại ngữ" của Lê Quý Đôn viết ở thế kỉ 18, bộ "Lịch triều hiến chương loại chí" 49 tập của Phan Huy Chú viết đầu thế kỉ 19 cũng được coi là những BKTT đầu tiên của Việt Nam. Ở phương Tây, BKTT được hình thành và phát triển qua ba thời kì: 1) Thời cổ đại có Varô (M. T. Varro, 116 - 27 tCn.) ở La Mã đã biên soạn "Khoa học giải nghĩa" 9 tập, bao gồm ngữ pháp học, lôgic học, tu từ học, số học, hình học, thiên văn học, y học, âm nhạc và kiến trúc. Plin Già (Pline l’Ancien; 23 - 79; xt. Pliniut) đã biên soạn bộ "Lịch sử tự nhiên" 37 tập với nhiều tư liệu quý nhưng đã thất lạc.

Xem thêm: Tron Doi Ben Em Của Lý Hải Có Bao Nhiêu Phần, Trọn Đời Bên Em

2) Thời trung đại chia làm hai giai đoạn: từ thế kỉ 5 đến 16, BKTT thể hiện ảnh hưởng của thần học và tôn giáo đương thời, biên soạn để giảng dạy, đào tạo tầng lớp tu sĩ; từ thế kỉ 16 đến 18, đặc biệt ở thời kì Phục hưng, BKTT đã giữ vai trò là công cụ tra cứu tri thức, mở rộng tầm hiểu biết cho mọi người một cách nhanh chóng, kịp thời. Phương thức sắp xếp mục từ theo phân loại khoa học chuyển sang sắp xếp theo vần chữ cái, tiêu biểu là cuốn "Từ điển bách khoa" do Hôpman (J. J. Hoffman) biên soạn năm 1677. 3) Thời kì hiện đại, người đặt nền móng cho BKTT hiện đại phương Tây là Điđơrô (D. Diderot), nhà triết học Pháp, đã cùng với Đalambe (J. Le R. d"Alembert) soạn thảo bộ "Bách khoa toàn thư" hay "Từ điển giải thích về khoa học, nghệ thuật và ngành nghề", gồm 35 tập, xuất bản trong những năm 1751 - 80. Bộ sách đã có vai trò to lớn trong việc chuẩn bị về mặt tư tưởng cho cuộc Cách mạng 1789 ở Pháp. Sau này, các nước Đức, Mĩ, Anh, Liên Xô, Tây Ban Nha, Nhật Bản, Trung Quốc... lần lượt biên soạn và xuất bản BKTT, có bộ gồm từ 10 đến 74 tập như bộ “Đại từ điển bách khoa Larousse”, Pháp – 10 tập; “Britannica”, Anh – 24 tập; “Americana”, Mĩ – 30 tập; “Đại bách khoa toàn thư Liên Xô” – 30 tập; “Đại bách khoa toàn thư Nhật Bản” – 35 tập; “Đại bách khoa toàn thư Trung Quốc” – 74 tập (66 chuyên ngành). Các công trình BKTT gồm các loại BKTT và từ điển bách khoa. Sự khác nhau giữa hai loại này chủ yếu là độ sâu, nông và độ dài, ngắn về nội dung tri thức biên soạn cho mỗi mục từ phục vụ các đối tượng khác nhau. BKTT cung cấp tri thức sâu và có hệ thống, từ điển bách khoa cung cấp tri thức ngắn gọn hơn cho từng chủ đề, từng khái niệm, thuật ngữ (thường chỉ gồm một vài tập).

BKTT và từ điển bách khoa bao gồm những mục từ được sắp xếp theo bộ môn khoa học hoặc vần chữ cái (a, b, c), hoặc kết hợp cả hai, các mục từ liên hệ với nhau một cách có hệ thống, đan xen mà không trùng lặp. Căn cứ vào phạm vi, quy mô của nội dung các lĩnh vực được đề cập, và đối tượng độc giả, trình độ hiểu biết của người đọc mà chia ra BKTT và từ điển bách khoa tổng hợp gồm nhiều ngành hay chuyên ngành, chuyên đề với những loại nhỏ, vừa, lớn, gồm một tập, nhiều tập phong phú, đa dạng. Nhờ sự phát triển tin học và máy vi tính, hiện nay đang xuất hiện các đĩa từ chứa được cả một bộ BKTT đồ sộ.

Bài viết liên quan